HER YÖNÜ İLE YATIRIM İNDİRİMİ İSTİSNASI

1 . GİRİŞ :

Günümüz ekonomilerinin en önemli sorunu yatırımdır . Yapılacak yatırımlara belirli esaslar dahilinde vergi teşviği getirilmesi gerekmektedir . Bu bağlamda Gelir Vergisi Kanunumuzun 19. maddesiyle gerekli düzenleme yapılmıştır .

Bu düzenleme özü itibariyle yatırım indirimi istisnasını kısa ve öz bir biçimde anlatmaktadır . Ancak yatırım indirimi oranı konusunda şu söylenebilir % 40 oranı % 100 çıkarılmalıdır . Yatırım yapılmaz ise ekonomi üretim güçünü yıldan yıla artıramaz .

Buda beraberinde başta durgunluk içinde enflasyon , işsizliğin artması , gelir dağılımında adaletsizlik gibi sonuçlara yol açar . Yatırımın önü açılmalıdır . Önü açılmaz ise her devlet gibi Türkiyede kırizler ile karşı karşıya kalır . Yatırım indirimi istisnasını kaleme alanlar ile yatırım indirimi istisnasının kapsamı konusunda fikir ayrılığımız mevcuttur . Yeri geldikçe değinilecektir .

2 . YATIRIM İNDİRİMİNİN KAPSAMI :

4842 sayılı Kanunun 1'inci maddesiyle başlığı ile birlikte yeniden düzenlenen madde Yürürlük; 24.04.2003) Dar mükellefiyete tâbi olanlar dahil, ticarî veya ziraî kazançları bilanço esasına göre tespit edilen vergiye tâbi mükellefler (adi ortaklıklar, kollektif ve adi komandit şirketler ile kurumlar vergisi mükellefleri dahil) faaliyetlerinde kullanmak üzere satın aldıkları veya imal ettikleri amortismana tâbi iktisadî kıymetlerin maliyet bedellerinin % 40'ını vergi matrahlarının tespitinde ilgili kazançlarından yatırım indirimi istisnası olarak indirim konusu yaparlar.

Kanunun bu kısmında kapsam genişletici bir kısım önerilerimiz olacak ; işletme esasına göre defter tutanlarda kapsam dahiline alınmalıdır . Yatırım indirimi oaranınında % 40 dan % 100 çıkarılması gerektiği düşünçesindeyiz . Günümüz serbest meslek faaliyetleride büyük yatırımlar gerektirmektedir . Bu bağlamda serbest meslek faaliyeti kapsamında yapılan yatırımlarında yatırım indirimi istisnasından yararlandırılması gerektiği düşüncesindeyiz .

3 . ARAMA VE SONDAJ YATIRIMLARI :

Yatırım indirimi istisnasını kaleme alanlar burada önemli bir düzenlemeyi kaleme almıştır .İlave olarak % 100 oranının getirilmesi düşünçesindeyiz

Petrol Kanunu ve Maden Kanununa göre yürütülen arama ve sondaj faaliyetleri için yapılan ve aktifleştirilen harcamalar yatırım indirimi istisnası uygulamasından yararlanır.

4. YATIRIM İNDİRİMİNDE UYGULAMA SÜRESİ

(5024 Sayılı Kanunun 6’ncı maddesiyle değişen fıkra: Yürürlük;01.01.2004) Yatırım indirimi istisnası uygulamasına, istisnaya konu iktisadî kıymete ilişkin harcamaların yapıldığı yılda başlanır ve indirilecek tutara ulaşılıncaya kadar devam olunur.

Yatırım harcamalarının yapıldığı yıla ilişkin vergi matrahının tespitinde, kazancın yetersiz olması nedeniyle dikkate alınamayan istisna tutarı, izleyen dönemlerde, bu dönemlerde Devlet İstatistik Enstitüsü Toptan Eşya Fiyatları Genel Endeksinde meydana gelen artış oranında artırılarak dikkate alınır. Böylelikle yapılan yatırımlar enflasyonun olumsuz etkisinden kurtarılmış olmaktadır .

5.YATIRIM İNDİRİMİ İSTİSNASI TUTARININ HESAPLANMASINDA AMORTİSMANA TÂBİ İKTİSADÎ KIYMETİN AKTİFE ALINDIĞI HESAP DÖNEMİ SONUNDAKİ DÜZELTİLMİŞ DEĞERİ ESAS ALINIR.

(5024 Sayılı Kanunun 6’ncı maddesiyle değişen fıkra: Yürürlük;01.01.2004) Enflasyon düzeltmesi uygulanan dönemlerde, yatırım indirimi istisnası tutarının hesaplanmasında amortismana tâbi iktisadî kıymetin aktife alındığı hesap dönemi sonundaki düzeltilmiş değeri esas alınır .

Yukarıdaki düzenlemedende anlaşılacağı üzere yatırım indirimi tutarının hesaplanmasının birinci şartı amortismana tabi iktisadi kıymetin bilanço veya işletme defterine kayıt edildiği dönemin sonundaki düzeltilmiş değeri üzerinden , yatırım indirimi oranının çarpılması sonuçu bulunacak tutar olmasıdır .

6 . YATIRIM İNDİRİMİNDE ENDEKSLEME :

Ancak iktisadî kıymetin aktife alındığı hesap döneminden önceki hesap dönemlerinde gerçekleşen harcamalar, gerçekleştirildikleri dönem sonundaki düzeltilmiş değerleri ile dikkate alınır. İzleyen dönemlerde enflasyon düzeltmesi nedeniyle bu harcamalardan kaynaklanan farklar üzerinden yatırım indirimi istisnası hesaplanmaz. Bir başka anlatımla harcamalardan kaynaklanan farklar endekslemeye dahil değildir .

7. YATIRIM İNDİRİMİ HESAPLANMAYAN İKTİSADİ KIYMETLER :

Aşağıda belirtilen iktisadî kıymetler ile ilgili olarak yatırım indirimi hesaplanmaz.

- Bedeli 5 milyar liradan (2004/8295 sayılı B.K.K. ile belirlenen tutar 10.000 YTL. Geçerlilik; 01.01.2005. Yürürlük; 29.12.2004) az olan iktisadi kıymetler (iktisadi ve teknik bakımdan bütünlük arz eden iktisadi kıymetler haddin aşılıp aşılmadığının tespitinde bir bütün olarak dikkate alınır.)

- Yurt içinde veya dışında daha önce kullanılmış olan iktisadî kıymetler (yüzer havuzlar ile oniki yaşından küçük gemiler hariç)

.
- (5228 Sayılı Kanunun 59/3-a maddesiyle değişen ibare. Yürürlük; 31.07.2004) Gayri maddî haklar ile ekonomik ömrü 5 yıldan daha kısa olan özel maliyet bedelleri (yatırım indiriminden yararlanan iktisadî kıymetlerin kullanılabilmesi için gerekli olan bilgisayar programları hariç).

- Mal ve hizmet üretimi ile doğrudan ilgili olmayan; alet, edevat, mefruşat ve büro demirbaşları.

- Bedelsiz olarak iktisap edilen iktisadî kıymetler.

- Satın alma suretiyle iktisap edilen veya inşa edilen binalar (mal ve hizmet üretim yeri olarak kullanılmak üzere inşa edilenler hariç).

- Arazi veya arsalar.

- Binek otomobili ve benzeri kara taşıtları, yat, kotra, tekne ve benzeri motorlu deniz araçları ile uçak ve helikopter gibi hava taşıtları (işletmenin esas faaliyet konusu ile ilgili olanlar hariç).

- Yurt dışındaki yatırımlarda kullanılmak üzere alınan iktisadî kıymetler.

8 . YATIRIM İNDİRİMİ İSTİSNASINA KONU İKTİSADİ KIYMETLERİN SATILMASI :
Yatırım indirimi istisnasına konu iktisadî kıymetleri aktife alındıkları tarihten itibaren iki yıl içinde elden çıkaran mükellefler, bu iktisadî kıymetlerle ilgili olarak yatırım indirimi istisnası uygulama haklarını kaybederler. Bu durumda daha önce yararlanılan yatırım indirimi istisnası için herhangi bir işlem yapılmaz.

9 . YATIRIM İNDİRİMİNDE MUHASEBE KAYITLARI :

Mükellefler kayıtlarını, hesaplanan ve yararlanılan yatırım indirimi istisnası tutarlarının yıllar itibariyle takibini yapacak şekilde tutarlar.

10 . YETKİ :
Bu maddenin uygulanmasına ilişkin usul ve esasları belirlemeye Maliye Bakanlığı yetkilidir.

ADNAN UYAR
VERGİ DENETMENİ